Nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich za najlepszy artykuł
Wiceprezes ZChR Paweł Czyż/FB.com
„Światowy Dzień Sybiraka obchodzony jest 17 września w rocznicę agresji sowieckiej na Polskę. Został ustanowiony uchwałą Sejmu RP z dnia 27 września 2013 r., która głosi: „Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oddaje hołd wszystkim Polakom zesłanym na Syberię, inne tereny Rosji i Związku Sowieckiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej upamiętnia tych, którzy tam zginęli, tych, którym udało się powrócić do Ojczyzny, tych, którzy osiedli w różnych częściach świata, oraz tych, którzy pozostali w miejscu swego zesłania gdzie kultywowali polskość”. Zesłańcem była także mój Pradziadek Władysław Czyż, ur. 11 października 1880 roku. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku wraz z rodziną mieszkał w zaścianku Podlipki (obecnie Paliepiukai, w gminie Niemież na Litwie). Częstym gościem Pradziadka byli Adam Piłsudski oraz Jan Piłsudski. Po 17 września 1939 majątek Pradziadka został rozparcelowany, a on sam aresztowany i wywieziony na Syberię. To efekt donosów o spotkaniach z braćmi Piłsudskimi i pełnieniem funkcji wiceprezydenta Wilna w latach 1936-39 przez jego kuzyna Witolda Czyża. I o tej postaci nieco szerzej poniżej.” – czytamy we wpisie w mediach społecznościowych, który opublikował Paweł Czyż, wiceprezes Zjednoczenia Chrześcijańskich Rodzin i radny Rady Powiatu w Gołdapi.
Walka z Rosją „wchodzi” w krew?
Wojewoda wileński Zygmunt Beczkowicz (x), hr. Władysław Tyszkiewicz (xx), wiceprezydent Wilna Witold Czyż (xxx).
Witold Czyż urodził się 15 sierpnia 1884 r. w folwarku Antoniszki w powiecie oszmiańskim. Od 1905 r. był aktywnym działaczem Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W latach 1906-1915 był członkiem zespołu redakcyjnego organu prasowego Białoruskiej Gromady Socjalistycznej „Nasza Niwa” (biał. Наша Ніва, Naša Niva). Był zaangażowany w wydanie pierwszego numeru pisma, który ukazał się 23 listopada 1906 r. w Wilnie. Za odważne i bezkompromisowe artykuły, które publikował na łamach wspomnianego czasopisma, kilkakrotnie był aresztowany, a później osadzany w więzieniach carskich. Po uzyskaniu przez Polskę niepodległości Witold Czyż dość szybko zaczął angażować się w pracę państwowotwórczą na Wileńszczyźnie. Był osobą poważaną w mieście, pełniącą często rolę gospodarza przyjmującego gości honorowych przybywających do Wilna. W październiku 1925 r. został powołany w skład reprezentacyjnego komitetu wykonawczego witającego czternastu francuskich parlamentarzystów, którzy objeżdżali z wizytą partnerską najważniejsze polskie miasta. W 1934 r. za „pracę w dziele odzyskania niepodległości” Witold Czyż został odznaczony, na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 29 października 1930 r., Medalem Niepodległości. Pięć kolejnych lat życia zawodowego upłynęło Czyżowi na wytężonej pracy dla Wilna i jego mieszkańców.”
Rok później Witold Czyż udał się z delegacją Synodu Wileńskiego Ewangelicko-Reformowanego (byłej Jednoty Wielkiego Księstwa Litewskiego i Rusi) do Warszawy celem zawarcia konkordatu z Państwem Polskim, który został złożony na ręce Prezesa Rady Ministrów. Czyż pełnił w tej delegacji rolę kuratora Synodu. W trakcie tej wizyty przedstawiciele Synodu Wileńskiego złożyli na ręce prezydenta Ignacego Mościckiego dar dla Muzeum Narodowego w postaci oryginału Biblii Brzeskiej z 1563 r.
W 1940 r. Witold Czyż został zesłany do pracy przymusowej w gułagu w Workucie. Oswobodzony z „nieludzkiej ziemi” został na skutek amnestii w 1941 r., kiedy to z wojskiem generała Władysława Andersa wyjechał przez Iran do obozu szkoleniowego dla żołnierzy polskich w Afryce Południowej. Katorżnicza praca w ciężkich warunkach bytowych na Syberii doprowadziła do całkowitej utraty zdrowia, którego już nie odzyskał do końca życia.
Natomiast mój Pradziadek Władysław Czyż z Syberii do PRL wrócił w 1953 roku na paszporcie ZSRR. Zmarł 9 października 1957 roku.”
Oprac. Piotr Galicki na podstawie info. Facebook
